Hayatta hepimizin farklı hedefleri, hayalleri ve sorumlulukları var. Kimi kariyerinde yükselmek, kimi daha sağlıklı bir yaşam sürmek, kimi eğitim hayatında başarılı olmak kimi ise iç huzurunu bulmak ister. Ancak tüm bu hedeflere ulaşmak için sabırlı, azimli olmak, istikrar ve çok çalışmak gerekir. Hedef her ne olursa olsun hepsinin ortak bir paydası var: motivasyon. Bizi sonuca götürecek olan en büyük faktörlerden biri olan motivasyon, yataktan kalkmamızı sağlayan, hayallerimiz ve hedeflerimiz için adım atabilmemize yardımcı olur. Ancak bazı durumlarda motivasyonumuz yeterli düzeyde olmayabilir. Bazı günler yataktan kalkmak zor gelirken bazı günler enerji dolu olmamız motivasyon seviyemizle ilgilidir. Hedeflerimize ve hayallerimize ulaşmadaki en büyük etken olan motivasyonun nasıl çalıştığını anlamak oldukça önemlidir. Motivasyon, bizi harekete geçiren, yönlendiren ve amaçlarımıza bağlı kalmamızı sağlayan bir güçtür. Başarıya ulaşmak için motivasyona ihtiyacımız vardır. Çünkü motivasyon olmadan istikrar sağlanamaz, parlak fikirler yarım kalır hatta büyük hayaller bile anlamını yitirebilir. Peki bizi hedefe götüren bu gücü nasıl her daim canlı tutabiliriz? Bu yazımızda sizin için motivasyonun gücünden ve kendimizi nasıl motive edebileceğinizden bahsettik. Gelin detaylara birlikte bakalım.

Motivasyon Nedir, Neden Önemlidir?
İlk olarak motivasyon ne demek, bu kavramı açıklayalım. Motivasyon kelimesi Latince kökenli bir kelimedir. Latince “movere” kelimesinden türetilen bu kavram “hareket ettirmek” anlamına gelir. Bir hedefe doğru bizi hareket ettiren içsel veya dışsal bir güç olan motivasyon, amaçlarımıza ulaşabilmemizi sağlar. Örneğin günlük hayatta yaptığımız, sabah erken kalkmak, egzersiz yapmak, yeni bir beceri öğrenmek, kariyer hedefleri gibi birçok amaç ve düşünce motivasyon gerektirir. Dolayısıyla hayatımız içinde motivasyonun yeri oldukça önemlidir. Motivasyon yalnızca başarıya ulaşmak için değil, aynı zamanda hayat kalitemiz, psikolojik dayanıklılık ve özsaygı için de doğrudan etkili faktörler arasındadır. Motive olan bir kişi hedeflerine daha kararlı bir şekilde ilerler, karşılaştığı zorluklar karşısında pes etmez ve hayat onun için daha anlamlıdır. Dolayısıyla motivasyon yön belirlemek ve hayatta ilerlemek için önemli bir araçtır.

Motivasyon Türleri
Motivasyon dediğimizde tek bir motivasyon şeklinden bahsetmemiz doğru olmaz. Temelde bu kavram içsel ve dışsal olmak üzere iki kola ayrılmaktadır. Farklı şekillerde motive olabilmemizi bilimsel açıdan açıklayan bu motivasyonlar türleri kısaca aşağıda verildiği şekilde özetlenebilir:



1. Dışsal Motivasyon
Dışsal motivasyon, kişinin ödül, takdir ve ceza gibi dış faktörlere bağlı olarak geliştirdiği motivasyon türüdür. Bu motivasyon çeşidinde kişiler, dıştan gelen teşvik, ödül veya beklentiler nedeniyle motive olur. Örneğin, para kazanmak, terfi almak, takdir edilmek, onaylanmak, herhangi bir yerde sosyal bir statü edinmek için çalışmak dışsal motivasyon faktörleri içerisinde değerlendirilir. Amaçlarınıza ve hayallerinize ulaşmak için etkili bir araçtır ancak uzun vadede sürdürülebilir değildir. Dışsal motivasyonda amaca ulaşmada hep bir koşula bağlılık söz konusudur. Bu da amaca ulaştıktan sonra motive olabilmek için her seferinde yeni bir koşulun olması gerektiğini düşündürür. Dolayısıyla sürdürülebilir değildir. Uzun vadede içsel motivasyon daha sürdürülebilir bir etki yaratmaktadır.

2. İçsel Motivasyon
İçsel motivasyon, kişinin kendi iç dünyasından gelen harekete geçme istediğidir. Kişinin kendi kendini motive edebilmesindeki ana faktör olan içsel motivasyon önemli bir yere sahiptir. Buna göre kişi kendi içsel değerleri, ilgi alanları ve kişisel amaçları doğrultusunda kendini motive edebilir. Dışarıdan gelen herhangi bir uyarana bağlı olmadan gelişen içsel motivasyon, sürdürülebilir bir özelliğe de sahiptir. İçsel motivasyonda kişi kendi tatmin ve memnuniyet duygusu ile beslenmektedir. Örneğin, bir kitabı sırf merak ettiğiniz için okumak, yeni bir beceri öğrenmekten keyif almak, kendinizi iyi hissettiğiniz için egzersiz yapmak içsel motivasyonun geliştiğinin başlıca örnekleri arasında yer alır. Dışsal motivasyona göre daha kalıcı etkilere sahip olan bu motivasyon türü dış faktörlerden bağımsız bir şekilde gerçekleşir. Gerçek tatmin duygusu da genellikle içsel motivasyon ile sağlanmaktadır. 

Hedeflerinize ve hayallerinize ulaşmak için bu iki motivasyon türü arasında denge kurmanız gerekir. Sadece dışsal ödül gibi faktörlere odaklanmak doğru değildir. Beraberinde tükenmişlik hissini getirebilir. Yalnızca içsel motivasyon da yeterli olmayabilir. Böylece hedeflerinizin somut yönlerini ihmal edebilirsiniz. Dolayısıyla motive olabilmek için her iki motivasyon türünün de  dengeli bir şekilde hayatınızın içinde yer alması gerekir.

Motivasyon Kaybının Nedenleri
Motivasyon oldukça değişken bir evredir. Her zaman yüksek kalmaz. Çeşitli nedenlere bağlı olarak düşüş yaşanabilir. Bu düşüşlerin nedenlerini anlamak ve farkında olmak, motivasyonunuzu canlandırabilmenizin başlıca dayanaklarından biri. Motivasyon kaybına neden olabilecek başlıca unsurlar ise şu şekildedir:

Olumsuz Çevre
Etrafınızdaki insanların sürekli olumsuz olması motivasyonunuzu kaybetmenizdeki önemli etkenlerden biridir. Sürekli şikayet eden birinin olması, karamsar insanlar enerjinizin düşmesine neden olur. Haliyle bu da motivasyonunuzu etkiler. Bunun en önemli nedenlerinden biri motivasyonsuzluğun da tıpkı motivasyon gibi bulaşıcı olmasından kaynaklanır.

Belirsizlik ve Ulaşılması Zor Hedefler
Hedefiniz net olmadığında, beyniniz ne için çabalaması gerektiğini bilemez ve motivasyon kaybı yaşanır. Hedefin büyük olmasından ziyade ölçülebilir ve ulaşılabilir olması gerekir.

Baskı ve Stres
Sürekli stres altında hissetmek motivasyonu olumsuz etkiler. Baskı ve stresten kurtulmak gerekir. Bu genellikle mükemmeliyetçilik ve başarısızlık korkusundan oluşur. Bunların farkına vararak üstüne gitmek motivasyonu geri kazanma açısından önemli bir adımdır.

Yorgunluk ve Tükenmişlik
Fiziksel ve zihinsel yorgunluk da motivasyonun düşmesinde etkili başlıca faktörler arasında yer alır. Beyin bu durumda dopamin üretimini azaltır, böylece motivasyonun temel yakıtı tükenmiş olur.

İlgi Eksikliği
İlginizin olmadığı, istemediğiniz bir iş veya hedefi sürdürmeye çalışmak da motivasyonun düşmanlarından biridir. Bu durum doğrudan içsel motivasyonunuzu zayıflatarak amacınızdan uzaklaşabilmenize de neden olur.

Kendimizi Nasıl Motive Edebiliriz?
Şimdi de gelelim kendimizi nasıl motive edebileceğimize. Öncelikle şunu belirtmek gerekiyor ki motivasyon geliştirilebilir bir alışkanlıktır. Her zaman yüksek motivasyona sahip olabilmek mümkün değildir. Motivasyon ruh halimizle de bağlı olduğu için zaman zaman artıp azalabilir. Buradaki temel amaç, tükenmişlik hissine kapılmadan ve hedeften sapmadan, kendimizi motive edebilmektir. Bunun için aşağıdaki adımları takip ederek motivasyonunuzu arttırabilir ya da dengeli bir şekilde koruyabilirsiniz.

1. Hedeflerinizi Belirleyin
Motivasyonun canlı tutulmasındaki en önemli faktör; hedeflerin net ve belirli olmasından geçer. Belirsizlik motivasyonun en büyük düşmandır. Dolayısıyla belirsiz istekler yerine, net ve somut hedefler belirlemek gerekir. Örneğin üç ay haftada iki gün spor yapacağım gibi net ifadeler kullanmalı ve uygulamaya geçmelisiniz. Bunu yaparken uygulayabileceğiniz yöntemlerden biri  SMART yöntemidir. Hedeflerinizi ve stratejilerinizi belirlemenize yardımcı olan bu yöntem şu adımlardan oluşur:

• S (Specific): Hedefiniz belli ve somut olmalı.
• M (Measurable): Ölçülebilir kriterlere uygun bir şekilde ilerlenmeli.
• A (Achievable): Gerçekçi bir hedef olmalı.
• R (Relevant): Değerlerinizde uyuşmalı.
• T (Time-bound): Bir zaman sınırına sahip olmalı.

2. Küçük Adımlarla Başlayın
Küçük adımlarla başlamak motive olmanız konusunda oldukça etkilidir. Büyük hedefler kişilerin kısa sürede motivasyonunun kaybetmesine neden olabilir. Bunun en büyük nedeni ise beynin büyük değişimlere direnç göstermesinden kaynaklanır. Dolayısıyla küçük adımlarla başlamak kişinin kendini daha iyi ve motive hissetmesini sağlar. İlerleme hissi yaratarak motivasyonu da beraberinde getirir.

3. Bir Nedene Sahip Olun
Motivasyonun en önemli sorusu “neden”dir. Neden bir hedefe ulaşmak istediğinizi bildiğinizde motivasyonunuzu korumanız ve geri kazanmanız da kolaydır. Güçlü ve duygusal bir temele dayanan nedenler, zorluklar karşısında pes etmemenizi sağlar. Dolayısıyla yapmak istediklerinizi bir neden bağlayarak motivasyonunuzu sağlayabilirsiniz. Örneğin spor yapmak istiyorsunuz, “spor yapmak istiyorum” yerine, “spor yapmak istiyorum çünkü çocuklarımla daha enerjik vakit geçirmek istiyorum” düşüncesine sahip olmak güçlü bir neden olur ve sizi motive eder.

4. Başarılarınızı Kutlayın
Motivasyonun önemli faktörlerinden biri de takdir edilmek ve onaylanmaktır. Beyin ödül mekanizması ile çalışır. Dolayısıyla hedeflerinize ulaşmak istediğiniz bu yolda başarılarınızı kutlamak dopamin salınımını da arttırarak motive olmanızı sağlar. Küçük bile olsa kendinizi ödüllendirmek özşefkat yapabilmeniz de yardımcı olur. Dolayısıyla hedeflerinize ulaştığınızda kendinize bir kahve ısmarlayabilir, kısa bir tatil planlayabilir veya akşam eve gittiğinizde sevdiğiniz bir filmi izleyebilirsiniz.



5. Bir Rutine Sahip Olun 
Sürdürülebilir bir motivasyon için bir rutine sahip olmak gerekir. Çünkü motivasyon bir süreklilik ve disiplinle desteklenmediğinde zayıflar. Bunun için motivasyonunuzu devam ettirebilmek için rutin oluşturun. Her gün aynı saatte yatmak ve kalkmak, düzenli aralıklarla mola vermek, sabahları yürüyüş yapmak gibi basit alışkanlıkları rutine dönüştürebilirsiniz. Böylece motivasyonunuz kaybolduğunda bile alışkanlıklarınız sayesinde onu kolay bir şekilde geri kazanabilirsiniz.

6. Kendinize Şefkatli Davranın
Motivasyonun düşmesi, başarısızlık demek değildir. Kendinize iyi davranmadığınızı da gösterir. Zaman zaman yönünüzü değiştirmek ve mola vermek normaldir. Bu gibi durumlarda kendinizi eleştirmemeli şefkat göstermelisiniz. Karşılaştığınız zorluklarda kendinize yeniden  başlayabileceğinizi hatırlatmak, motivasyonunuzu geri kazanmanıza yardımcı olur. Kendinize şefkat göstererek hatalarınızı daha kolay telafi edebilir ve yeniden motive olabilirsiniz. 

Motivasyonu Korumada Etkili 5 Adım
Motivasyonun sürekli kılabilmek için uzun vadeli alışkanlıklar da geliştirmelisiniz. Siz de içsel motivasyonunuzu sürekli kılmak ve dışsal motivasyon ile bir denge sağlamak istiyorsanız birkaç ufak stratejiyi hayatınıza entegre edebilirsiniz. İşte motivasyonunuzu korumanın en etkili 5 yöntem!

1. Sabah Ritüelleri Oluşturmak
Güne planlı bir şekilde başlamak ve bir ritüele sahip olmak motivasyonun gelişmesinde önemlidir. Güne meditasyon yaparak başlamak, kısa egzersizler yapmak gün boyu daha enerjik hissetmenize yol açar ve motive bir şekilde hareket edebilirsiniz.

2. Zaman Yönetimi Yapın
Motivasyonun pekişmesindeki en önemli ikinci etken ise zaman yönetimidir. Gün içinde yapacağınız işlerin öncelik sırasını belirlemek sizi stres ve endişeden uzak tutacaktır. Bunu yaparken zaman yönetimi uygulamaları veya bir ajanda kullanabilirsiniz. Görevlerinizi küçük parçalara ayırarak gününüzü hem daha verimli hem de stresten uzak bir şekilde geçirebilirsiniz. Unutmayın kaos, endişe ve stres motivasyonun en büyük düşmanlarından biridir.

3. Kendinizi Karşılaştırmaktan Vazgeçin
Eğer kendinizi başkalarıyla karşılaştırmaya meyilliyseniz bundan bir an önce vazgeçmeniz gerekir. Başkalarının hızına ve yaptıklarına göre değil, kendi gelişim ve hızınıza göre ilerlemelisiniz. Hedeflerinize ulaşmaya çalışırken tek rakibiniz kendinizin bir önceki versiyonu olmalı. Kendi motivasyon kaynağınızı keşfetmeli ve başkalarını görmeden sadece kendinize odaklanarak yolunuzda ilerlemelisiniz.

4. Zihinsel Esneklik Kazanın
Hayatın stresi ve koşuşturması içinde zihinsel esnekliğe sahip olmak motivasyonunuzu korumak için oldukça önemli. Zihinsel esnekliğin temelinde değişen koşullara uyum sağlamak yatar. Planlarınız değişebilir, hedeflerinize giden yolda zorlu ve olumsuz durumlarla karşılaşabilirsiniz. Burada önemli olan ilerlemeye devam etmenizdir.

5. Mutlaka Dinlenin
Motivasyonun sürdürülebilir olmasındaki en önemli faktörlerden biri de dinlenmeyi ihmal etmemektir. Üretken olmak, çalışmak elbette çok güzeldir. Ancak kesintisiz çalışma hali bir süre sonra tükenmişliği de beraberinde getirir. Motivasyon ise bir denge ile sürdürülür. Dolayısıyla arada kendinizi ödüllendirmeniz ve ne kadar yoğun olursanız olun dinlenmeye vakit ayırmanız oldukça kıymetli ve göz ardı edilmemesi gereken bir durumdur.