Akademik makale, bilimsel bir problemi ele alan, araştırma bulgularını sistemli bir biçimde aktaran ve bilim dünyasına katkı sunmayı amaçlayan yazılı çalışmalardır. Bundan dolayı her bir akademik makalenin belirli bir yapıya, yazım kurallarına ve akademik üsluba uygun olması gerekir. Bunların yanı sıra makale hazırlarken belirli bölümler de mutlaka kullanılmalıdır. Örneğin her makalede bir başlık, özet, giriş, anahtar kelime bölümleri gibi temel kısımlar yer almalıdır. Akademik makale nasıl yazılır, akademik makale yazarken dikkat edilmesi gereken unsurlar nelerdir gelin yakından bakalım!
Akademik Makale Nedir?
Akademik makale, temeli bilime dayanan bir konuyu sistematik biçimde inceleyen, araştırma bulgularını objektif ve kanıta dayalı olarak sunan, bilim dünyasına yeni bilgi, yorum veya katkı sağlamayı amaçlayan yazılı çalışmadır. Akademik makaleler çoğunlukla üniversiteler, araştırma kurumları ve akademisyenler tarafından üretilir ve hakemli dergilerde yayımlanır. Bir makalenin akademik makale kategorisinde yer alabilmesi için belli başlı özelliklere sahip olması gerekir. Bu özellikler şunlardır:
- Akademik makale bilimsel yönteme dayanır. Yani araştırma sorusu, yöntem, veri toplama ve analiz aşamalarının tümü açıkça tanımlanır ve bilimsel yöntem izlenir.
- Akademik makaleler kanıta dayalıdır. Dolayısıyla sonuçlar kişisel görüşlerle değil, verilerle desteklenir.
- Akademik makale nesnel ve tarafsız olmalıdır. Bulguların, yazarın duyguları veya kişisel yargıları ile değil bağımsız değerlendirilmesi esastır.
- Tüm akademik makalelerin yapılandırılmış bir formatı bulunur. Bu formatta genellikle başlık, özet, giriş, yöntem, tartışma gibi bölümler yer alır.
- Akademik makalenin bilim dünyasına katkıda bulunması, literatüre anlamlı bir ek yapması beklenir.
- Akademik makalelerin kalitesi ve doğruluğu bağımsız uzmanlar tarafından değerlendirilir.
Akademik Makale Hazırlık Aşamaları
Akademik makale yazmak için yapılması gereken ilk şey konu seçimi ve problem tanımıdır. İçinde çalıştığınız alanla ilgili güncel, önemli ve araştırmaya değer bir konu belirlemeniz ve çalışmanızın cevap arayacağı araştırma sorusunu netleştirmeniz gerekir. Konu seçiminden sonra yapılması gereken şey ise literatür taramasıdır. Bu aşamada konu ile ilgili mevcut akademik çalışmalar, teoriler, modeller incelenir. Literatürdeki boşluklar belirlenir; kaynakların güvenilir, güncel ve akademik yayınlar olmasına dikkat edilir. Yani literatür taramasında amaç sizin çalışmanızın neden gerekli olduğunu göstermektir. Sıradaki aşama ise yönteminizi ortaya koymaktır. Yani araştırmanızın nasıl yapıldığını ve tekrarlanabilir olduğunu göstermeniz gerekir. Ardından elde ettiğiniz bulguları sunabilir; tartışma, sonuç ve kaynakça bölümleri ile makalenizi sonlandırabilirsiniz.
Akademik Makale Formatı Nasıl Olmalı?
Akademik makaleler için belirlenen genel geçer bir format bulunur ve tüm makalelerin bu formata uygun şekilde hazırlanması gerekir. Söz konusu bu format birçok uluslararası hakemli derginin genel yapısına uygundur.
1. Makalenin Başlığı
Makale için başlık seçerken makalenin konusunu tam olarak yansıtacak sözcükler kullanılmalıdır. Makalenin başlığı kısa, net, anlaşılır ve özgün olmalıdır. Makale için başlık seçerken “X Hakkında Bir inceleme/Bir Analiz/Bir Örnek” gibi kelime grupları ile bitiş yapılmamalıdır. Kullanılacak başlık 10-15 kelimeyi geçmemelidir ve mümkünse başlıkta anahtar kavramlar geçirilmelidir.
2. Özet Bölümü
Akademik makale formatında önemli yapılardan biri de özet bölümüdür. Bu bölüm, makale çalışmasından ayrı ve kendi içinde bir bütünlüğü olacak şekilde hazırlanmalıdır. Özet bölümü dil bilgisi ve imla kurallarına dikkat edilerek yazılmalı ve 250 ila 400 kelime arasında olmalıdır. Özet bölümü genellikle tek paragraf olarak (kelime sayısı 400’ü bulursa iki paragraf olabilir) hazırlanır. Özet bölümünde objektif ve net bir dil tercih edilir. Bu bölümde alıntı ve dipnot kullanılmaz.
3. Anahtar Kelimeler
Makalede kullanılan anahtar kelimeler makale çalışmasına vurgu yapmalı, çalışmanın konu alanını temsil eden kavramlar içermelidir. 3 ila 6 arası anahtar kelime kullanımı idealdir. Anahtar kelimeler virgülle ayrılmalıdır ve aralarında rakam olmamalıdır.
4. Giriş Bölümü
Makalede giriş bölümü her ne kadar makalenin başında yer alsa da aslında en son bölüm olarak kaleme alınması çok daha doğrudur. Giriş bölümü yazarın şahsi düşüncelerini içereceği için bu bölümde dipnot ve alıntı kullanılmaz. Giriş bölümü 3 sayfayı geçmemelidir. Giriş bölümünde makalede ele alınan konunun önemi, problem tanımı, araştırma sorusu ve amacı, çalışmanın kapsamı, literatüre sunduğu katkı ve makalenin bölümleri hakkında kısa bilgi olmalıdır. Dolayısıyla makale okuyucusu giriş bölümünü okuduğunda, yazarın istikrarı ve literatüre hakimliği gibi konularda fikir edinir. Bu fikirleri sağlam inşa edebilmek açısından giriş bölümünde yapılan vurgular ve verilen bilgiler son derece önemlidir.
5. Tartışma Bölümü
Tartışma bölümü, bir akademik makalenin en önemli bölümüdür. Bu bölümde bulguların yorumu yapılır, literatürle karşılaştırılır. Burada gereksiz tartışmalardan ve bilgi tekrarlarından uzak durmalıdır. Makale yazarı bu bölümde ortaya koyacağı her pozitif ve negatif iddiasını bir kanıta dayandırmalıdır. Bu kısımda gereksiz dipnot kullanımından kaçınmak önemlidir.
6. Yöntem Bölümü
Yöntem bölümünde araştırma sürecinin tüm adımları şeffaf bir şekilde açıklanır. Araştırma türü, veri toplama yöntemleri, örneklem, katılımcılar, ölçüm araçları, analiz teknikleri, kullanılan yazılımlar burada detaylandırılır. Bu bölüm tekrarlanabilirlik açısından değerlidir.
7. Sonuç Bölümü
Sonuç bölümü yalnızca yazarın analizini içerir. Bu bölümde araştırmanın ana çıktıları birkaç net maddeyle özetlenir. Sonuç bölümünde yazar tamamen kendi çıkarımlarını belirteceği için bu bölümde atıf kullanılmaz. Sonuç bölümü en az iki paragraftan oluşmalıdır. Bu bölümde ayrıca çalışmanın sınırlılıkları belirtilir, gelecek araştırmalara yönelik öneriler verilir ve yeni araştırma alanları işaret edilir. Yani bu bölüm, makalenin konusunu çalışmak isteyen araştırmacılar için yol gösterici niteliğe de sahip olmalıdır.
8. Kaynakça
Kaynakça bölümünün formatı makalenin yayınlanacağı dergi ya da hazırlanan kuruma göre farklılık gösterebilir. Genel olarak kaynakçada tartışma bölümünde kullanılan dipnotların tümü gösterilmelidir. Bunun yanı sıra makalede kullanılan resim, şekil ve grafiklerin künyeleri de muhakkak kaynakçada belirtilmelidir. Kaynakça bölümü alfabetik sırayla yazılır. Kaynakça hazırlarken kolaylık olması için Zotero, Mendeley, EndNote gibi otomatik referans araçları kullanılabilir.
9. Ekler
Ekler bölümü kaynakçadan sonra hazırlanır. Anket formları, ek tablolar, ham veriler ve etik izin belgeleri bu bölümde verilebilir. Ekler bölümünde genel bir başlıklandırma kullanımından kaçınılmalıdır.
Akademik Makale Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Akademik makale yazarken belli başlı noktalara dikkat etmek; yazının bilimsel niteliği, okunabilirliği ve yayınlanabilirliği açısından oldukça kritiktir. Makale hazırlarken dikkat edilmesi gerekenler şu şekilde sıralanabilir:
- Başlık ve konu seçimi yaparken net ve odaklı bir konu belirlenmelidir. Yani makalenin konusu çok geniş olmamalı; makale tek bir problem ya da araştırma sorusuna odaklanmalı. Örneğin: Yanlış: “Türkiye’de eğitim sistemi”. Doğru: “Türkiye’de ortaokul öğrencilerinde dijital okuryazarlığın matematik başarısına etkisi”.
- Akademik makale yazarken literatür taraması yapmak önemlidir. Bunu yaparken güçlü ve güncel kaynaklara odaklanmak gerekir. Kullanılacak kaynaklar hakemli dergiler ve akademik yayınlar olmalıdır. Ayrıca sadece özet okunmamalı; tam metin incelenmelidir. Literatürdeki boşluk açıkça gösterilmelidir.
- Akademik makale yazmanın en temel kurallarından biri akademik üslup kullanılmasıdır. Dolayısıyla makaleyi kaleme alırken nesnel ve resmi bir dil tercih edilmelidir. Akademik makalelerde “bence”, “bana göre”, “benim fikrimce” gibi ifadelerden kaçınılmalıdır.
- Makalede kısa ve net cümleler yer almalıdır.
- Akademik makale yukarıda belirtilen formatta hazırlanmalı ve tüm yapı sırasıyla işlenmelidir.
- Makalenin yöntemi açık ve şeffaf bir şekilde anlatılmalıdır. Araştırmanın nasıl yapıldığı detaylandırılmalı ve veri toplama araçları, örneklem, analiz yöntemleri net olmalıdır.
- Tekrarlanabilirlik bilimsel araştırmanın temelidir.
- Makalede kullanılan tablo ve grafikler anlaşılır ve sade olmalı; gereksiz veri yüklemesinden kaçınılmalıdır.
- Makalenin tartışma bölümü önemlidir. Bu bölümde bulgular literatürle karşılaştırılmalı, sonuçların neden böyle çıktığı konusu üzerinde durulmalı ve benzer araştırmalarla uyumu veya çelişkisi ortaya konmalıdır.
- Makale hazırlarken yayınlanacağı kurum ya da derginin kaynakça kurallarına %100 uyulmalıdır.
- Makalede kullanılan tüm alıntılar doğru bir biçimde gösterilmelidir. “Paraphrase” yaparken bile kaynak belirtilmeli ve orijinallik raporlarına dikkat edilmelidir.
- Makalede kullanılan kavramlar, terimler ve zaman kipleri tutarlı olmalıdır. Girişte vadedilen her şey sonuçta cevaplanmalıdır.
- Akademik yazımda küçük hatalar bile profesyonellik algısını etkiler. Bu yüzden yazım, noktalama ve İngilizce dilbilgisi kurallarına özellikle dikkat etmek gerekir. Bu noktada gerekirse bir editörden destek alınabilir.
- Makale baştan sonra incelenerek gereksiz tekrarlar temizlenmelidir.
Bilimsel ve Akademik Makale Nasıl Hızlı Okunur ve Anlaşılır?
Bilimsel ve akademik bir makaleyi en hızlı ve verimli şekilde okuyabilmenin birtakım yöntemleri bulunur. Bu yöntemler, özellikle yoğun akademik literatür taraması yapan araştırmacılar, öğrenciler ve profesyoneller tarafından sıkça kullanılır. Bilimsel makale ilk olarak “taramalı okuma” denilen yöntemle incelenir. Yani makale, baştan sona ayrıntıya girmeden gözle taranır. Bu aşamada başlık, özet, anahtar kelimeler, alt başlıklar, sonuç bölümü ve tablolar incelenir. Yaklaşık 5-6 dakika süren tarama ile makalenin konusu, araştırma sorusu, yöntem türü, temel bulguları, makalenin okuyucunun işine yarayıp yaramayacağı anlaşılmış olur. Eğer makalenin işinize yarayacağını düşünüyorsanız ve ilginizi çektiyse özet bölümünü stratejik bir şekilde okumaya geçebilirsiniz. Özet bölümü makalenin mini versiyonu olarak düşünülebilir. Bu kısmı okuyarak problem ne, nasıl araştırılmış, temel bulgular neler, sonuçlar ne söylüyor gibi sorulara yanıt bulabilirsiniz. Özet bölümünü doğru okumak size %40 zaman kazandıracaktır. Sırada giriş ve sonuç bölümlerini birlikte okumak var. Bu iki bölüm makalenin "neden" ve "ne bulundu" sorularını yanıtlar. Giriş ve sonuç bölümlerini de okuduktan sonra makalenin tüm çerçevesini zihninizde kurabilirsiniz. Sonraki adım olarak tablo, grafik ve şekilleri incelemeye odaklanabilirsiniz. Zaten bilimsel makalelerde en değerli bilgiler çoğu zaman görsellerdedir. Görselleri okumak, metni okumaktan 3–5 kat daha hızlıdır. Bulgular ve tartışma bölümlerini okumaya geçtiğinizde notlar alabilirsiniz. Tartışma bölümünü incelerken “Bu iddiayı hangi kanıt destekliyor?” sorusunu sorarak ilerlemek faydalı olacaktır.
İpucu: Makaleyi hızlı okurken kısa notlar almak çok destekleyici olacaktır. Bunun için hızlı okuma sırasında amaç, soru, yöntem, en önemli bulgu, sınırlılık ve öneri başlıklarıyla kısa notlar tutabilirsiniz. Bu hem hızlı ilerlemenizi sağlar hem de hafızanızı güçlendirir. Sağlıklı bir zihin iyi bir uykuya bağlıdır. Klimaların uyku kaliteniz üstündeki etkisini biliyor musunuz?
Etkili bir akademik makale yazımı; doğru yapı, metodolojik tutarlılık, açık anlatım ve güçlü bir literatür temeline dayanırken, hızlı ve verimli okuma ise metnin amacını, yöntemini ve ana bulgularını kısa sürede kavrayabilmeyi gerektirir. Her iki süreç de eleştirel düşünme, sorgulama ve kanıta dayalı değerlendirme becerileriyle güçlenir. Bu nedenle araştırmacılar hem yazarken hem okurken sistematik bir yaklaşım benimsemeli, akademik dilin gerektirdiği titizliği korumalı ve bilimsel katkı sağlayacak şekilde analiz yapma alışkanlığını geliştirmelidir. Böylece hem yapılan çalışmalar daha yüksek nitelikte olur hem de bilimsel bilginin doğru anlaşılması ve ilerlemesi mümkün hale gelir. “Kültür ve Sanat İlişkisi: Toplum Hayatını Nasıl Etkiler?” başlıklı içeriğimiz de ilginizi çekebilir!